A terapia é unha linguaxe

Fai uns anos, chegou a min unha frase sinxela: "A mediciña é Unha". Segundo a definición de "Unha" é " Sen diferenzas en si mesmo que permitan establecer divisións". Iso coincidía coa visión do antigo paradigma holístico, no que corpo, psique e contorna eran divisións imaxinarias que agochaban a certeza de que o corpo non enferma sen que tamén o fagan a mente e a contorna, entendida ésta última como todo o que influe sobre o ser humano, dende o medio ambiente ata o medio social, pasando pola alimentación e o campo cultural. 

Botando man do senso común, o deterioro do medio ambiente, afecta a nosa saúde, xa que nutrímosnos, respiramos e bebemos deste. E igualmente, a calidade das nosas relacións interpersoais afecta importantemente ao noso estado de ánimo e, polo tanto, á nosa saúde. Así mesmo, as convencións culturais, coma por exemplo o machismo, afectan o benestar das persoas que o sufren.

A mediciña antigamente unificaba campos tan diversos coma a astroloxía, as matemáticas e as humanidades na arte da curación. Crían que o ser humano era máis que un corpo e o espectro de coñecementos para comprender esta complexidade era a máxima posible. Iso contrasta co reduccionismo que se instauró a partires de Descartes, onde o ser humano entendeuse só coma un corpo e a suma das suas partes. Dende ese intre, a mediciña afastouse do humanismo e da contorna, e cebouse de se mesma, orixinando especialidades que entenderan e atenderan ás partes dese corpo. Deixouse os estados anímicos para outra disciplina, a psicoloxia. E a contorna para a ecoloxía.

A universalización dos coidados da saúde, trouxo consigo a comercialización deses coidados, coa introducción masiva de fármacos. Pílulas e bebedizos custeados polos sistemas nacionáis de saúde para ir capeando síntomas sen investir moito tempo en dar consellos ou escoitar á persoa enferma. Unha mediciña de masas necesaria para permitir universalizar a asistencia, pero que pervertiu o concepto de mediciña. Por unha banda, a gratuidade do servizo contribuiu a restarlle valor entre xs usuarixs; e por outra banda, reduciu a impersonal relación terapéutica entre paciente e médico a unha breve narración dos síntomas para obter un tratamento. E como titulo esta reflexión, a terapia é unha linguaxe, é unha vía de comunicación entre axudante e solicitante de axuda. É algo máis que asistir a un corpo. Algo máis que atender e tratar uns síntomas para acalalos. Certo que o corpo "fala" a través deles, pero se somos máis que corpos, escoitar o que hai máis alá deses síntomas, non só é bo, senón que é imprescindíbel para chegar a sua causa e poder tratala para aspirar a curar, non só a paliar síntomas. Esta é a vocación das terapéuticas chamadas alternativas, establecer linguaxes que comuniquen, non só o terapeuta co corpo da persoa atendida, senón coa sua integridade física, emocional, mental e ambiental. 

Dende que me iniciei neste apaixonante mundo da terapéutica, aprendín algúns destes linguaxes. Aprendín das artes curativas da acupuntura oriental, do coñecemento da ayurveda. Aprendín a tratar doenzas e enfermidades con imáns, con remedios florais, con homeopatía, coas mans ou cunha axeitada elección dos alimentos e dos nutrintes. Pero sobre todo, aprendín a escoitar e ver á persoa que pide axuda. Aprendín que me ensinaban e que a terapéutica ten moito de pedagoxía. Só quen está en disposición de aprender, pode sandar.

A pesares da grande variedade de terapias existentes, ningunha é mellor ou peor que outras, o mesmo que non hai idiomas mellores ou peores. Todos sirven ao mesmo fín, comunicar. Todas as terapias sirven ao mesmo fín, sandar. É a persoa que exerce de terapeuta quen fai boa a terapia en función da calidade da sua mensaxe e da sua habelencia de transmitilo. A clave para recibir axuda é a boa elección, non da terapia, senón da persoa que vai tratar coa persoa enferma, o confidente que vai a escoitar a nosa historia e da cal extraerá a mellor mediciña: a nosa verdade.

Desapego

É o desapego, unha cualidade psíquica que permite, entre outras cousas, alonxarse de actitudes e conductas destructivas ou tóxicas no eido persoal ou relacional. Ainda que poida semellar paradóxico, podemos chegar a ser tóxicxs para nós mesmxs, no contexto da neurose psíquica, esa que fai que interpretemos a nosa realidade dun xeito errático. Para axudarnos a soportar esa desadaptación, botamos man de sustancias tóxicas coma as drogas (legáis -psicofármacos- ou non), alcol ou ben de costumes coma o tabaquismo ou consumindo alimentos que sabemos perfectamente que non son bos para nós na súa calidade ou cantidade.

Tamén intoxicámonos na compaña de persoas tóxicas, esas que deixan mal corpo estando con elas, case que sen enerxía. Esas que fan que a convivencia, depare un notábel empeoramento da nosa calidade de vida. Persoas que empregan a vinculación con nós, para satisfacer a súa insatisfacción, para proxectar as súas frustracións, para drenar os seus agravios persoais, laiándose de xeito permanente.

Tamén intoxicámonos cos espazos que habitamos, lugares caóticos que reflicten o noso desorden psíquico, ou ben, espazos saturados de cousas que acumulamos crendoas necesarias, e impedindo con elo que gocemos paradóxicamente do noso propio espazo, como faríamos coa amplitude e apertura dunha praia ou dun prado.

Igualmente, intoxicámonos co tempo, consumido con présa que deixa a súa pegada en forma de estrés. Os horarios, que en principio deberan servir para ordenar e armonizar o noso tempo, os empregamos tal cal facémolo cos espazos, para sobrecargalos con traballos, compromisos e actividades, seica para sentir que facemos das nosas vidas algo de proveito, no medio da paranoia colectiva de ser productivxs para que outrxs consuman. Esa sobrecarga, impide que gocemos -coma dos espazos ceibes- da nosa liberdade, da nosa soidade, sen tempos nin pasatempos nin obrigas. Só canda poidamos apertar ese tempo persoal sen présas nin medos, seremos donxs do noso tempo, e digo máis, seremos o noso tempo.

Intoxicámonos con ruido, co colectivo pero principalmente co noso ruido persoal, un ruido mental incansábel, que agochamos con máis ruido que producimos e que tamén consumimos, para non escoitarnos. Ese que puntualmente achégase pola noite ó deitarnos, canda é o silencio quen o revela. Un silencio revelador e tamén necesario. Precisamos curas de silencio, para escoitarnos sen berrar, para comprendernos sen xuzgar e aceptarnos sen rexeitar os nosos monólogos mentáis, antes de ser quen de silencialos a través da meditación, unha aprendizaxe necesaria para observar e escoitar e tomar conciencia que nada diso somos nós.

 No traballo co desapego aparece unha vía recoñecible para a nosa saúde. Permite deixar atrás o sobrante, o que xa non representa aquilo que somos, o que xa non aporta nada máis que insatisfacción, e que resulta polo tanto, tóxico. E coma todo o tóxico, ten o seu "enganche" en nós. Por iso, non é doado o desapego. Por iso, trabállase para que sexa posíbel deixar atrás hábitos nocivos, xestionar persoas nocivas, trocar espazos e tempos nocivos para aspirar ao benestar e a calma que, as veces, nin percibimos como urxentes na nosa vida. Actuamos coma "ionkis" da nosa vida tóxica, de aquelas sustancias, alimentos, persoas, obxetos de consumo, espazos e tempos que resultan tóxicos. E non nacemos "ionkis", facémonos. E como todo o que se fai, pode desfacerse; como todo o que se destrue, pode construirse. Podemos recuperar a saúde desgastada, a calma perdida o benestar esquecido. Podemos, basta necesitalo; sentir a urxencia de facelo ou ter a coraxe de pedir axuda se non somos quen de facelo por nós mesmxs. Desapego implica independencia, autonomía, empoderamento. E debemos empoderar a nosa vida, deixando de ser dependentes de calqueira persoa, situación e cousa que resulte tóxica para nós. Doentes non facemos ben a ninguén, por contra, compartimos o peor de nós. Porqué?. Parte da resposta é outra pregunta: para qué? A outra parte da resposta é o motivo do noso traballo: para desapegarse.